کارگردانی
تاریخچه کارگردانی
در نخستين سالهای پيدايش صنعت فيلم سازی، نقش کارگردان ها به اندازه امروز حائز اهميت نبود؛ از آنجا که ساختار فيلم ها بسيار ساده و فاقد هر گونه پيچيدگی بود عملا نياز به حضور کارگردان چندان احساس نمیشد. همزمان با گسترش سينما و توسعه صنعت فيلم سازی، حضور فردی که مسئوليت نظارت بر کليه مراحل کار ساخت فيلم را بر عهده داشته باشد و آن را از لحاظ فني و هنري هدايت کند، بيش از پيش احساس شد و به اين دليل حرفه کارگردانی و کارگردان به فاکتوری شاخص و کليدی در عرصه ساخت فيلم تبديل شد. با توجه به پيچيدگیهای موجود در اين حرفه و وظايف و مسئوليتهای سنگين کارگردان، کارگردانها بايد خود را در کليه ابعاد به سلاح دانش، مهارت، تجربه و صبر و شکيبايي مجهز نمايند .
وظايف کارگردان
کارگردانها در بسياری از موارد شخصا به پيگيري امورات مربوط به ساخت فيلم میپردازند و در برخي موارد با کمک گرفتن از ساير عوامل به پيگيري و نظارت امورات مربوط به ساخت فيلم میپردازند. با توجه به نقش مهم و کليدی کارگردان در پروسه توليد فيلم در ادامه به برخی از مسئوليتهای مهم و کليدی کارگردان اشاره خواهيم کرد. از آن جا که تهيه کننده مسئول تامين کليه امکانات و شرايط مورد نياز فيلم است، اولين و مهمترين وظيفه کارگردان ملاقات با تهيه کننده است . در اين ملاقاتهای کاری کارگردان با ارائه ليست کاملی از ملزومات مورد نياز به تهيه کننده مقدمات شروع کار را فراهم مینمايد. از ديگر وظايف کارگردان میتوان به:
آماده سازي فيلم نامه به منظور تبديل به تصاوير و صحنههای فيلم، تصميم گرفتن برای زمان شروع فيلم برداری و تعيين کردن محل فيلم برداری، تنظيم جدول زمان بندی فيلم برداری، تدارکات لازم در راستاي پيشبرد سريعتر عمليات فيلم برداری، نظارت بر پروسه تدوين نسخه نهايي فيلم و صد البته ساخت فيلم، اشاره کرد.
يکي ديگر از مسئوليتهای کليدی کارگردان انتخاب عوامل فيلم است. اين عوامل عبارتند از: بازيگران، عوامل فيلمبرداری، عوامل صدابرداری، عوامل فني، مدير و منشی صحنه، تدارکات، جلوه های ويژه و کليه عوامل دخيل در پروسه ساخت فيلم در مراحل اجرايی راهنمايي کليه عوامل در راستاي ايجاد نظم ، هماهنگي و يکپارچگي نيز بر عهده کارگردان است. نهايتا در پروسه فيلم برداري بيشترين وقت و انرژي کارگردان صرف هدايت و راهنمايي بازيگران مي شود ، از اين رو بخش قابل توجهي از موفقيت يا عدم موفقيت يک فيلم يا برنامه تلويزيوني به کارگردان وابسته است .
مهارتهای مورد نياز حرفه کارگردانی
کارگردان به منظور موفقيت در اين عرصه به مهارتهاي خاصي نيازمند است. داشتن خلاقيت و قوه تخيل و همچنین داشتن شناخت کافي از سينما و تکنيک های بازيگری جزو مهمترين خصوصيات لازم براي کارگردانی فيلم است. از دیگر مهارتهای کارگردان میتوان به: برخورداري از مهارت ارتباطی بالا به دلیل الزام به برقراری ارتباط با کليه عوامل دخيل در ساخت فيلم، توانايی رهبری و ايجاد انگيزه در اعضای گروه، مهارت سازمان دهی و برنامه ريزی، مديريت بودجه و آشنايی اوليه با مباحث مالی، حفظ آرامش و خونسردی در مواقع حساس و در بحران های کاری، آشنايي با مبحث سلامت و ايمنی محيط کار اشاره کرد. از آنجا که به طور معمول بخش عظيمی از عمليات ساخت فيلم با توجه به موضوع داستان در فضاهای باز مختلف مانند شهر، روستا، کوهستان، مناطق بيابانی و غيره انجام میشود کارگردان بايد از سلامت جسمانی بالایی نیز برخوردار باشد.
انواع کارگردانی
کارگردانی انیمیشن/ کارگردانی هنری /کارگردانی ویدیوکلیپ/ کارگردانی تئاتر/ کارگردانی تلویزیون/ کارگردانی سینما
عوامل و وظایف کارگردان
عواملی که در اینجا نام برده شدهاند قسمتهای کلیدی کارگردانی میباشند، یعنی عواملی هستند که در تفاوت یک فیلم خوب از یک فیلم بد بسیار موثرند.
دکوپاژ/ استوری برد/ کمپوزیسیون/ توازن/ پرسپکتیو/ خط فرضی/ ترانزیشن و افه های تصویری/ میزانسن
جنبههای مختلف کارگردانی؟
تجزیه و تحلیل – توضیح و توصیف – مشورت و برنامه ریزی فنی برای ضبط و تولید – سازمان تولید – آماده سازی مقدمات تولید – راهنمایی گروه – هماهنگی – ارزیابی – تدوین – تبلیغات
مدیر برنامه ریزی به چه کسی گفته میشود؟
مدیر برنامه ریزی به کسی گفته میشود که کلیهی آفیشهای فیلمبرداری را با هماهنگی کارگردان و مدیر تولید برنامه ریزی میکند. مدیر برنامه ریزی تعداد روزهای فیلمبرداری، تعداد و شماره سکانسها فیلمبرداری در هر روز، روز یا شب بودن آفیشها، لوکیشنهای خارجی یا داخلی، هماهنگی نفرات تیمهای مختلف و… را برنامه ریزی میکند.یکی از اساسیترین و مهمترین اصول فیلمسازی (مراحل تولید فیلم و آشنایی با عوامل فیلمسازی)داشتن یک برنامه ریزی مناسب برای فیلمبرداری است به طوری که یک برنامه ریز خوب میتواند زمان فیلمبرداری را به دقت برنامه ریزی درست کند و از هدر رفتن هزینه و زمان جلوگیری کند.
گاهی اوقات پیش میآید تولید فیلمی که با برنامه مناسب می توان آن را در 25 جلسه فیلمبرداری کرد، این زمان به 60 جلسه و بیشتر افزایش میابد، علت اصلی این کار نابلد بودن برنامه ریز و عدم توجه به گروه سازنده است. پس داشتن یک مدیر برنامه ریزی خوب برای هر کارگردان و تهیه کننده ای یک نعمت بزرگ است و معمولا برنامه ریزهای خوب سینما همیشه مشغول کار و فعالیت هستند و دستمزدهای خوبی هم در سینما دریافت می کنند و علت آن چیزی نیست جز اینکه با یک برنامه ریزی اساسی می توان از میلیون ها تومان هزینه اضافی جلوگیری کرد.
دستیار برنامه ریز
یک برنامه ریز هر چند حرفه ای و کاربلد باشد نمی تواند همه ی کارها و برنامه ریزی ها را به تنهایی انجام دهد. بسته به بزرگ و کوچک بودن پروژه که می تواند یک پروژه فیلم کوتاه باشد یا فیلم بلند یا حتی یک سریال تعداد دستیارهای برنامه ریز هم متفاوت است. به طور مثال شاید برای یک پروژه سریال طولانی مدت به حداقل 6 نفر دستیار برنامه ریزی نیاز هست. یک دستیار برنامه ریز خوب هم خیلی می تواند به یک مدیر برنامه ریزی کمک کند و کسانی که از دستیاری برنامه ریزی پله پله شروع می کنند و پیشرفت می کنند و بالا می روند اغلب مدیران برنامه ریز کاربلدی می شوند.
آشنایی با گروه گروه کارگردانی و وظایفشان:
وظایف دستیار اول کارگردان چیست؟
تقریبا یکی از کسانی که بیشترین زحمت را در گروه فیلمسازی می کشد دستیار اول کارگردان است. او کسی است که باید حواسش به همه چیز و همه کس باشد. او باید بررسی کند که بازیگران در زمان مناسب سر صحنه ضبط حضور پیدا کنند. در تمرین ها و دورخوانی ها شرکت می کند و دستورات کارگردان را به طور دقیق عملیاتی می کند.معمولا در پروژه های بزرگ و خیلی حرفه ای یک نفر به عنوان سرپرست گروه کارگردانی وجود دارد و دستیار اول به او گزارش کار می دهد و از او فرمان می گیرد اما در سایر پروژه ها دستیار کارگردان مستقیما با کارگردان در ارتباط می باشد.
وظایف دستیار دوم کارگردان چیست؟
دستیار دوم هم قاعدتا نزدیک ترین شخص به دستیار اول کارگردان هست و مستقیم به او جواب می دهد. البته این به این معنا نیست که دستیار دوم کاگردان تحت هدایت کارگردان و سرپرست کارگردانی نباشد ولی عموما کارگردان با دستیار دوم ارتباط مستقیم برقرار نمی کند.دستیار دوم باید در وظایف گروه دستیاری به تیم کمک کند و در پیدا کردن عوامل و بازیگران در هنگام ضبط، بستن خیابان در لوکیشن های خارجی، هماهنگی با هنرورها وتمرین با آن ها انجام وظیفه بکند. از دستیار دوم کارگردان هم معمولا انرژی زیادی در ساخت فیلم می رود و زحمات زیادی می کشد.
وظایف دستیار سوم و چهار کارگردان چیست؟
بسته به بزرگ بودن پروژه بعد از دستیار اول و دوم کارگردان نیاز به دستیارهای بیشتری برای هماهنگی ها و کنترل امور است که به ترتیب دستیار سوم و چهارم و….. نیاز است. دستیاران سوم و چهارم هم تحت اوامر دستیار اول هستند و معمولا این دستیارها کارآموزان رشته های سینمایی هستند که برای پیدا کردن رزومه و کسب تجربه روی به این حرفه آورده اند. با اینکه شاید در ظاهر کارشان کم اهمیت به نظر بیاید ولی وجود آن ها در داشتن نظم و ترتیب یک پروژه اهمیت زیادی دارد.
چگونه دستیار کارگردان شویم؟
خب سوال مهمی که برای همه ی علاقه مندان به فعالیت در این حوزه وجود دارد این است که چگونه و از چه طریقی می توانیم وارد گروه کارگردانی شویم. خب در جواب این دوستان باید گفت یکی از راه هایی که به شما کمک زیادی می کند آموزش آکادمیک است که می توانید در دانشگاه های مرتبط یا آموزشگاه های فرهنگی و هنری به صورت آزاد آموزش ببینید.مطالعه و دیدن فیلمها و پشت صحنههای آنها نیز میتواند به شما کمک شایانی کند، بعد از اینکه علم کافی و دانش آکادمیک را به دست آورید سعی کنید به صورت کار آموز در پروژههای کوتاه و بلند شرکت کنید. فراخوانهای هنری زیادی برای جذب کارآموز وجود دارد و شما میتوانید با شرکت کردن در این پروژهها تجربه و شناخت لازم را به دست آورید، مطمئن باشید بعد از اینکه تجربه و دانش کافی را داشته باشید مسیر برای شما هموار است و آینده ی درخشانی میتوانید داشته باشید.
منشی صحنه:
به منشی صحنه در اصلاح چشم سوم کارگردان هم گفته می شود. منشی صحنه کسی است که باید حواسش به همه ی امور و صحنه ها باشد. مثلا اگر در روز سوم فیلمبرداری سکانس 10 را فیلمبرداری می کنند و در این صحنه بازیگر کت آبی دارد و ادامه بازی او در سکانس 11 است اما سکانس 11 در روز بیستم فیلمبرداری می شود، منشی صحنه در روز بیستم باید این مورد را بداند و به گروه لباس یادآوری کند. چون در فیلمسازی معمولا طبق فیلمنامه سکانس ها ضبط نمی شود به اصطلاح گروه برنامه ریزی سکانس ها را با توجه به مسائل مالی، شرایط آب وهوایی، بازیگران و لوکیشن ها رج می زنند به همین علت منشی صحنه باید حواسش همیشه به همه چیز باشد ، به همین جهت غالبا یک دوربین کوچک هندیکم هم به همراه دارد و در کنار دوربین فیلمبرداری از صحنه هایی که ضبط می شود فیلمبرداری می کند تا تمامی نکات صحنه را داشته باشد و در زمان لزوم به آن مراجعه کند.
بر خلاف گروه کارگردانی و برنامه ریزی که به دستیار کارگردان و برنامه ریز گزارش می دهند منشی صحنه مستقیم با خود کارگردان در ارتباط است و برای شخص او کار می کند. یک منشی صحنه حرفه ای و کاربلد می تواند بسیار به کارگردان کمک کند و ذهن او را در آرامش قرار دهد.او موظف داست که از تعداد و طول زمان هر برداشت، گفت و گوهای هر صحنه، موقعیت شخصیت ها در سر صحنه و مسیر حرکتشان، محل و موقعیت وسایل موجود در صحنه، محل استقرار دوربین و حرکت آن و… یادداشت بردارد، تا اطمینان حاصل شود که در نماهای بعدی همه چیز در سر جای خود به درستی قرار دارد. این گزارش ها و یادداشت ها، همچنین برای تدوین گر هم مفید هستند. همچنین راکورد و حفظ تداوم در صحنه جزء وظایف اصلی منشی صحنه محسوب می شود. تداوم در صحنه از نظر تماشاگر؛احساس پیوستگی لازم بین نماها، می بایست مورد توجه قرار گیرد. بنابراین منشی صحنه به عنوان حافظه کارگردان وظیفه حفظ 12 نوع تداوم را دارد که البته به فراخور تنوع ساختاری، حفظ راکوردها نیز در تعداد و نوع متفاوت خواهد بود.
